Fotoğraf çekimi sözleşmesinde üç şey net yazılmalı: görselleri hangi mecralarda kullanabileceğiniz, bu hakkın ne kadar süreceği ve telifin kimde kaldığı. Bu üçü yazılmazsa taraflar çoğu zaman aynı cümleyi farklı anlar ve anlaşmazlık çekimden aylar sonra, kampanya yayına girerken ortaya çıkar.
Aşağıdakiler genel sektör pratiğidir, hazır bir sözleşme şablonu ya da hukuki görüş değildir. Bağlayıcı bir metin yazacaksanız bir avukata gösterin.
Telif kimde kalır, kullanım hakkı nedir?
Türkiye’de fotoğraf, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser sayılır ve eser sahibi çekimi yapan kişidir. Çekimi satın alan marka, kural olarak görselleri kullanma hakkı alır; telifin kendisini almış olmaz. Mali hakların devri ise yazılı yapılmalı ve devredilen haklar tek tek belirtilmelidir. “Tüm haklar sizindir” gibi tek satırlık bir ifade bu yüzden tartışma çıkarabilir.
Pratikte bu şu demek: fotoğrafçı görselleri kendi portfolyosunda gösterebilir, marka da görselleri sözleşmedeki kapsamda kullanır. Marka münhasır, yani yalnız kendisine ait bir kullanım istiyorsa bunu ayrıca yazdırmalı. Bu genellikle fiyata yansır.
Üç tip kullanım hakkı
Sınırlı kullanımda görsel yalnız belirtilen mecrada ve belirli süre için kullanılır; örneğin bir yıl boyunca sadece Instagram’da. Geniş kullanımda tanımlı mecraların hepsinde uzun süreli ya da süresiz kullanım vardır. Münhasır kullanımda fotoğrafçı görseli portfolyosunda dahi gösteremez ve benzer içeriği başka bir markaya satamaz.
Daha geniş hak daha yüksek ücret demektir. Fotoğrafçı görseli başka bir işte değerlendirme imkanından vazgeçtiği için bunu fiyata yansıtır.
Mecra yazılmazsa ne olur?
“Dijital mecralarda kullanılabilir” ile “web sitesi ve Instagram’da kullanılabilir” aynı cümle değil. Birincisi bir YouTube reklamını kapsar mı, kapsamaz mı, sözleşmeden anlaşılmaz. İkincisi açıkça kapsamaz.
Marka bir yıl sonra aynı görseli billboard’da, katalogda ya da bir iş ortağının kampanyasında kullanmak isterse, sözleşme izin vermiyorsa yeni izin ve çoğu zaman ek ücret gerekir. Bu yüzden çekimden önce şu listeyi doldurun, kısa sürer: web sitesi, sosyal medya, basılı materyal, ambalaj, ücretli reklam, iş ortağı kullanımı. Neresi planlanıyorsa açıkça yazılsın.
Süre: bir yıl mı, süresiz mi?
Süreli haklarda süre dolunca ya sözleşme yenilenir ya da kullanım durur. Süresiz hak genellikle daha yüksek bir tek seferlik bedelle alınır. Pahalı görünür ama yıllar içinde yenileme derdini bitirir. Sorulacak soru basit: bu görseller kaç yıl güncel kalacak?
Menüsü, ürünü ya da mekânı sık değişen bir işletmede bir iki yıllık hak yeterli olabilir. Logo çevresindeki kurumsal portre ya da mekân çekimi gibi uzun yaşayan görsellerde süresiz hak daha mantıklı. Biz aylık çekim paketlerimizde kullanım hakkını size ait ve süresiz veriyoruz; paket içerikleri profesyonel çekim sayfasında yazılı.
Modelin ve mekânın izni ayrı konu
Çekimde insan varsa, bu kişinin görüntüsünün yayınlanması için ayrıca yazılı onay gerekir. Bu onay fotoğrafçıdan markaya geçen kullanım hakkından bağımsızdır. Telif devri doğru yapılmış olsa bile görseldeki kişi izin vermediyse yayın sorun çıkarabilir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı da yüz görüntüsünü veri olarak ele alır.
Kurumsal çekimde çalışan izin formu çekimden önce imzalatılır. Çalışan işten ayrılırsa görselin ne olacağı da formda yazmalı: kaldırılacak mı, belirli süre kalacak mı? Ünlü bir bina, araç ya da sanat eseri görünüyorsa mülk sahibinin izni de gündeme gelir.
Sözleşmede olması gereken maddeler
- Teslim edilecek kare sayısı ve format; ham dosyalar dahil mi?
- Kullanım hakkının mecra kapsamı
- Hakkın süresi
- Münhasırlık: fotoğrafçı görseli başka yerde kullanabilir mi?
- Rötuş ve revizyon sayısı
- Ham dosyaların saklanma süresi
- Model ve mülk izinlerini kimin alacağı
- Ek kullanım istenirse ücret nasıl hesaplanır?
- Hava ya da mekân yüzünden erteleme ve iptal koşulu
Ham dosya ve rötuş sınırı
Ham dosya, kameradan çıktığı haliyle işlenmemiş görüntüdür. Bazı fotoğrafçılar bunu hiç vermez, bazıları ek ücretle verir. Hangisinin geçerli olduğunu yazdırın. Rötuşta da sınır koyun: renk ve pozlama düzeltmesi pakete dahil, nesne silme ya da arka plan değiştirme ise ayrı bir iş olabilir.
Revizyon sayısını da sayıyla yazın. “Makul sayıda revizyon” ifadesi herkesin kafasında farklı bir sayıya denk gelir. İki tur gibi net bir rakam, hem sizi hem fotoğrafçıyı korur.
Gerçek hayatta en çok çıkan anlaşmazlıklar
Birincisi şu: bir yıl önce çekilen görsel, sözleşmede hiç geçmeyen bir mecrada, örneğin televizyon reklamında, markanın haberi olmadan ya da dikkat etmeden kullanılıyor. İkincisi: marka ajansını değiştiriyor ve eski çekimlerin yeni ajansa verilip verilmediği belirsiz kalıyor. Üçüncüsü: işten ayrılan çalışanın görseli sitede durmaya devam ediyor.
Ajans değişirken eski çekimlerin sözleşmesini arşivden çıkarın. Yeni ajansın o görselleri hangi koşulla düzenleyebileceği, kırpabileceği ve başka mecraya uyarlayabileceği orada yazıyor.
Stok fotoğraf farklı bir dünya
Maliyet düşünüp stok görsel kullanan markalar da lisans mantığıyla karşılaşır. Standart lisans geniş ama sınırlı bir kullanım verir. Reklam panosu ya da ürün ambalajı gibi yüksek görünürlüklü işler için genişletilmiş lisans gerekebilir. Üstelik aynı stok görseli rakibiniz de kullanmış olabilir. Marka kimliğiniz için özgün görsel gerekiyorsa özel çekim daha güvenli.
Sosyal medya platformunun kendi şartı
Görsel sitenizde kullanılabilir ama sosyal medya hesabında paylaşılırken platform kendi kullanım şartlarıyla yüklenen içeriğe geniş izin ister. Münhasır olmayan bir lisansla çekilmiş görselde bu durum fotoğrafçının koşullarına aykırı olabilir. Sosyal medya paylaşımının hak kapsamına dahil olduğunu sözleşmede ayrıca yazdırın.
Yurt dışı kampanya için coğrafi kapsam
Görsel yalnız Türkiye’de değil, başka ülkelerde de yayınlanacaksa bölgeyi yazın: yalnız Türkiye mi, belirli ülkeler mi, dünya geneli mi? Bazı fotoğrafçılar bölgeye göre farklı ücret uygular. Bu madde yoksa kampanya yayına girdikten sonra geriye dönük bir talep çıkabilir.
İmzadan önce kendinize soracağınız sorular
Bu görselleri iki yıl sonra hâlâ kullanmak ister miyim? Ajansım değişirse görsellerle ne olacak? Başka bir ülkede kampanya yaparsam sorun çıkar mı? Çalışanlarım ya da müşterilerim görselde yer alıyorsa izinleri kim topladı? Her sorunun cevabı sözleşmede bir satırda karşılık bulmuyorsa imzayı erteleyin. Birkaç satır eklemek, yeniden çekim bütçesinden ya da bir hukuki yazışmanın getireceği zaman kaybından çok daha ucuza gelir.
Fiyat tarafı ve yazılı teklif
Kullanım hakkı genişledikçe fiyat yükselir; bu yüzden teklif karşılaştırırken yalnız tutara bakmayın. Paketlerimizin güncel fiyatları fiyatlar sayfasında yer alıyor. Çekimle ilgili hak ve süre sorularınız varsa iletişim sayfasından ya da 0540 022 64 22 numarasından bize ulaşabilirsiniz; sözleşmeniz için nihai görüşü bir avukattan almanızı öneririz.