Yeni bir kimliği yayına almadan önce test etmek için üç basit yöntem yeterli: beş saniye testi, serbest çağrışım ve iki üç alternatifin yan yana karşılaştırması. Bunları marka sahibinin çevresinden değil, hedef kitleden gelen on beş yirmi kişiyle yapın. Sonuç, şirket içindeki beğeni ile dışarıdaki algı arasındaki farkı yayından önce gösterir.
İçeride onay, dışarıda algı
Şirket içi onay süreci hız ve hiyerarşiye dayanır. Tasarım gelir, yönetici beğenir, iş biter. Hızlıdır ama kör noktası büyüktür: içerideki herkes markayı zaten tanıyor. Dışarıdan ilk kez bakan biri ise logoyu hangi sektöre ait sandığını, rengi nasıl hissettiğini bilmeden söyler. Yönetim kurulunun sevdiği bir logo, müşterinin gözünde başka bir şeyi çağrıştırabilir.
Bu fark yeni bir isim, yeni bir logo ya da sektör değişikliği gibi büyük kararlarda daha da büyür. Ekip içi onayın nasıl yürütüleceği ayrı bir konu; onu ekip içi onay yazımızda anlattık.
Üç basit test
Beş saniye testi: katılımcıya logoyu ya da ana sayfa görselini beş saniye gösterin, sonra kapatıp “ne gördünüz, ne hatırlıyorsunuz, bu firma ne iş yapıyor olabilir?” diye sorun. Cevaplar ilk izlenimi ve akılda kalıcılığı ölçer. Katılımcı ismi hatırlamıyorsa ama rengi ve şekli hatırlıyorsa kimlik görsel olarak çalışıyor demektir.
Serbest çağrışım: logoyu gösterip aklına gelen ilk üç kelimeyi yazmasını isteyin. Sonra istenen kelimelerle (güvenilir, sıcak, modern gibi) karşılaştırın. Tasarladığınız kimlik “samimi” diyor ama katılımcıların çoğu “soğuk”, “resmi” yazıyorsa elinizde net bir bulgu var.
İkili ya da üçlü karşılaştırma: iki üç varyasyonu aynı boyutta yan yana gösterin ve basit sorular sorun. Hangisi daha güvenilir? Hangisi sizi daha çok çeker? Hangisini sektör X ile ilişkilendirirsiniz? Sıralama istemeyin, nedenini sorun; asıl bilgi nedende çıkar.
Üçünü de bir form aracı ve görsel dosyalarla yapabilirsiniz; ayrı bir araştırma bütçesi gerekmez.
Kimlerle test edilmeli?
Test grubunun yapısı sonucu belirler. Yalnızca mevcut müşterilerinize sorarsanız markayı zaten bilen ve genelde olumlu bakan bir kitleden veri toplarsınız. Yeni kitleye açılmak istiyorsanız bu yanıltıcıdır. Üç ayrı grup karıştırın: mevcut müşteriler, hedeflediğiniz ama henüz müşteri olmamış kişiler ve markayla hiçbir teması olmayan tarafsız bir grup.
Her grup için beş altı kişi kabaca yeterli bir ilk fikir verir. Bu bir istatistik çalışması değil, körlükleri bulma egzersizi. Diş kliniği gibi güven odaklı bir işte, hasta adaylarından alınan on yanıt, tasarımcının iki haftalık varsayımından daha değerli çıkabilir; sektör örneklerini diş kliniği dijital kimliği yazımızda bulabilirsiniz.
Geri bildirimi yorumlamak
Ham geri bildirimi olduğu gibi uygulamayın. Bir kişi turuncuyu sevmiyor diyebilir; bu zevk. Ama on kişiden sekizi logoyu bir inşaat firmasıyla karıştırıyorsa bu konumlandırma sorunu. Tek tek yorumlara değil, tekrar eden örüntülere bakın.
Bir tablo hazırlayın: satırlarda yorumlar, sütunlarda tekrar sayıları. Üç ve üzeri tekrar eden yorumlar kurala dönüşür, tek seferlik yorumlar not düşülür. Katılımcının önerdiği çözümü değil, tarif ettiği sorunu dikkate alın. “Logoyu büyütün” diyen kişi aslında “okuyamadım” demek istiyor olabilir.
Test sonrası revizyon
Testin amacı kimliği baştan çizmek değil. Çoğu zaman düzeltmeler küçük olur: bir rengin tonu, yazı ağırlığı, ikonun netliği. Köklü bir bulgu çıkarsa (logo yanlış sektörü çağrıştırıyorsa) tasarıma dönmek gerekir, ama bunu lansmandan önce öğrenmek en ucuz zamandır. Gerçek örneklerle ilgili hataları sık yapılan hatalar yazımızda topladık.
Renk testleri için ekranlarda ve baskıda ayrı bakmak gerektiğini unutmayın; ayrıntı renk paleti yazımızda.
Web sitesinde canlı test
Kimlik yayına girdikten sonra da test bitmez. Ana sayfanın iki farklı görsel versiyonunu belirli bir süre karşılaştırmak ya da sitenin ilk ekranında hangi öğelerin tıklandığını ısı haritasıyla izlemek mümkün. Bu tür veriler web tasarım ve dönüşüm çalışmasının parçası; web tasarım hizmetimizde bu ölçüm altyapısını kuruyoruz.
Sorular nasıl sorulmalı?
Test soruları tek başına sonucu etkileyebilir. “Bu logoyu güvenilir buluyor musunuz?” sorusu katılımcıyı evet demeye iter. “Bu logoyu görünce aklınıza hangi sektör geliyor?” sorusu ise açıktır ve yönlendirmez. Soruları önce kendinize sorun: cevabı tahmin edebiliyor muyum? Edebiliyorsanız soru yönlendirici demektir.
Bir de sıra etkisi var. İki logo gösterecekseniz yarısına önce A’yı, yarısına önce B’yi gösterin. İlk gördüğü seçenek her zaman bir miktar avantaj taşır. Küçük bir grupta bile bu dengeleme yapılabilir ve sonuçların güvenilirliğini ciddi biçimde artırır.
Katılımcıya “doğru cevap” olmadığını, sizin sınadığınızın tasarım olduğunu, kendisinin değil, açıkça söyleyin. İnsanlar nezaketen olumlu konuşur; bu cümle onları rahatlatır ve daha dürüst cevap alırsınız. Cevapları yazılı toplamak, yüz yüze görüşmeden daha az sosyal baskı taşır. Görüşme yapacaksanız kaydı alın (izinle) ve sonradan dinleyin; o anda not tutmak çoğu zaman en önemli cümleyi kaçırtır.
Test planı örneği
Üç haftalık küçük bir plan: birinci hafta iki üç alternatifi hazırlayıp hedef grubu belirlemek, ikinci hafta testleri yapmak, üçüncü hafta bulguları yorumlayıp revizyonu uygulamak. Her aşama için bir sorumlu kişi atayın ve sonuçları tek belgede toplayın. Gelecekte yeniden markalama gündeme gelirse bu belge değerli bir referans olur.
Kimlik sürecinize test aşaması eklemek isterseniz iletişim sayfamızdan bize yazın ya da 0540 022 64 22 numarasını arayın.