Tipografi sistemi kurmak için iki yazı tipi seçin, biri başlık biri gövde için; ağırlıkları ve boyutları bir hiyerarşiye bağlayın; Türkçe karakterleri deneyin; web fontu lisansını kontrol edin ve yedek font tanımlayın. Bu beş adım tamamlandığında marka her ekranda ve belgede aynı sesle konuşur.
Tek logo fontu yetmez
Çoğu işletme logoda kullanılan fontu “marka fontu” ilan eder ve iş biter sanır. Oysa logo fontu genellikle yalnızca birkaç kelimede kullanılır ve uzun metinde okunması zor olabilir. Uzun paragrafta göz yormayan, sade bir font ayrıca gerekir.
Pratik düzen şu: başlıklar için karakterli bir font, gövde metni için okunaklı bir font. Bazen vurgu için üçüncü bir seçenek eklenebilir, ama çoğu işletmede iki font tüm ihtiyacı karşılar. Üçten fazla font, siteyi yavaşlatır ve karmaşık gösterir.
Eşleştirme mantığı
Başlık ve gövde fontu birbirini tamamlamalı, taklit etmemeli. İkisi de benzer ağırlıkta serif olursa fark kaybolur. Bilinen yaklaşım: serifli başlık ile sade sans-serif gövde, ya da tersi. Geometrik bir başlık fontuna insancıl bir sans gövde fontu iyi uyar.
Aralarındaki farkı yan yana yazarak test edin. Bir başlık, iki paragraf ve bir düğme yazısı yazın. Gözünüz hangi fontta rahatsa o gövdedir. Sonra aynı sayfayı mobilde açın; küçük ekranda bile okunuyorsa seçim doğru.
Ağırlık ve boyut hiyerarşisi
Sayfada okurun gözü önce nereye gitmeli? Bunu tipografik hiyerarşi söyler. Dört beş seviye yeter: ana başlık, alt başlık, gövde, küçük yardımcı metin. Düğme yazısı ayrıca tanımlanır. Her biri için boyut, ağırlık ve satır aralığı tanımlayın. Örnek bir düzen: ana başlık 40 piksel kalın, alt başlık 28 piksel orta kalın, gövde 17 piksel normal, yardımcı metin 14 piksel.
Gövde metnini 16 pikselin altına düşürmeyin; satır aralığı yazı boyutunun yaklaşık 1,5 katı olsun. Satır uzunluğu 50 ile 75 karakter arasında kalırsa okuma rahat olur. Bu sayılar kural değil, çoğu zaman işleyen başlangıç noktaları.
Web fontunda teknik kısıtlar
Basılıda sorunsuz bir font, web’de yavaş yüklenebilir ya da lisansı yalnızca masaüstü kullanıma açık olabilir. Satın aldığınız fontun web lisansı olmayabilir. Seçerken şunlara bakın: web lisansı var mı, dosya boyutu kaç, kaç ağırlık gerekiyor? Her ağırlık ayrı dosya olabilir, dört ağırlık eklemek yüklemeyi gözle görülür yavaşlatır.
Google Fonts gibi açık lisanslı kaynaklar bu işi kolaylaştırır. Fontu kendi sunucunuzdan yüklemek (self-host) hız ve gizlilik açısından da avantajlıdır. Yükleme sırasında sayfanın kayması (yazı tipi değişince düzenin sıçraması) için yedek fontu, ana fonta yakın boyutta ayarlamak gerekir. Hız ve düzen kayması web tasarım çalışmasının parçası; ayrıntıları web tasarım sayfamızda görebilirsiniz.
Türkçe karakter testi
Bir font ne kadar güzel olursa olsun ş, ğ, ı, İ, ö, ü, ç harflerini doğru göstermiyorsa Türkçe içerik için kullanılamaz. Bazı dekoratif fontlarda bu karakterler eksiktir, ya da farklı bir yazı tipinden araya karışarak eşleşmez. Test cümlesi olarak “Işıklı İstanbul’da şöyle güzel çağrışımlar” gibi, tüm özel harfleri içeren bir cümle yazın. Büyük “İ” ile küçük “ı” ayrı ayrı doğru görünüyor mu?
Uppercase (tüm büyük harf) kullanan başlıklarda ek bir tuzak var: sayfa dili Türkçe olarak işaretlenmemişse tarayıcı “i” harfini “İ” yerine “I” yapabilir. Sitenin dil etiketini doğru ayarlamak bunun çözümüdür.
Örnek bir eşleştirme
Maltepe’de bir mimarlık ofisi düşünün. Logo ince, geniş harfli bir sans-serif ile çizilmiş. Başlıklarda aynı ailenin biraz daha dolgun ağırlığı kullanılır, çünkü ince ağırlık küçük ekranda silikleşir. Gövde metni için ise okunaklı, hafif yuvarlak hatlı başka bir sans seçilir. Teknik çizim açıklamaları için tek aralıklı bir mono font eklenebilir, ama yalnızca proje künyelerinde. Sonuç: üç font, her birinin net bir görevi var ve hiçbiri diğerinin alanına girmiyor.
Bu tür görev tanımı yazıya dökülmezse zamanla herkes istediği fontu istediği yerde kullanır. Bir tablo yeter: yazı tipi, kullanım yeri, izin verilmeyen yerler.
Yedek font ve erişilebilirlik
Özel font yüklenemezse devreye girecek bir yedek tanımlayın. Sistem fontlarından ana fonta en yakın olanı seçin. Böylece yavaş bağlantıda ya da font sunucusunun kapalı olduğu anda sayfa yine okunur. Satır aralığı, harf aralığı ve metin boyutları da sistemin parçası: küçük ekranlarda okunabilir kalmalı, kontrast kuralları da geçerli. Kontrast ölçümü için renk kontrastı yazımıza bakabilirsiniz.
Tipografiyi basılıya taşımak
Dijital için seçilen font basılı materyalde de kullanılacaksa, baskı için lisansın ayrıca alınması gerekebilir. Kartvizit ve tabela dosyaları için fontun anahat (outline) hâline çevrilmiş ya da PDF’e gömülmüş sürümünü teslim alın. Sistem fontu olan Arial ya da Calibri gibi seçenekleri belgelerde yedek olarak tutmak, ofis içi belgelerde de tutarlılığı korur.
Kılavuza ne yazılmalı?
Kılavuza fontun adı ve ağırlıkları yazılsın. Boyut tablosu, kullanım yerleri, yedek fontlar da yanında dursun. Fontu indirme bağlantısı ya da lisans belgesi de ekte olsun. Yeni bir çalışan geldiğinde ilk gün fontu kurabilmeli. Şablonlara fontun gömülü olması ayrıca fark yaratır; bunun için şablon sistemi yazımıza göz atın.
Tipografi sistemini kimlik çalışmanızın bir parçası olarak kurmak isterseniz iletişim sayfamızdan ulaşın; ya da 0540 022 64 22 numarasını arayın.