Kurumsal videoda kullandığınız müzik ve seslendirme için lisans almanın üç yolu var: abonelikli ya da tek seferlik stok müzik kütüphanesinden lisanslı parça kullanmak, bir bestecinden ya da prodüksiyondan özel eser sipariş etmek veya telifi serbest bırakılmış içerikleri kullanmak. Hangisini seçerseniz seçin, yazılı bir lisans ve kapsamın okunması şart. Bir parçanın internette bulunması onu kullanabileceğiniz anlamına gelmez.
Ticari bir videoda lisanssız müzik kullanmak, filmin yayından kaldırılmasına ve hak sahibinden tazminat talebine kadar gidebilir. Hukuki ayrıntılar için bir avukata danışmak gerekir; aşağıdaki anlatım genel bilgidir ve hukuk görüşü yerine geçmez.
Müzikte iki ayrı hak vardır
Bir müzik parçası ile ilgili iki farklı hak sahibi olabilir. Birincisi eser sahipleri: besteci ve söz yazarı. İkincisi icracılar ve kaydı yapan yapımcı. Bir parçayı videoda kullanmak, hem eser hem kayıt için izin gerektirebilir. Stok kütüphane lisansı çoğunlukla ikisini birlikte çözer. Piyasadaki bir şarkıyı videoya koymak ise ayrı ayrı izin istemek demek ve bu pratikte çok zordur.
Türkiye’de müzik eserlerinin kamuya açık kullanımında meslek birlikleri (MESAM, MSG, MÜ-YAP gibi) devreye girer. Kurumsal bir film bir mecrada yayınlanıyorsa, bu birliklerin işleyişinin sizi nasıl bağladığını yayın yapacağınız ortama göre sormak gerekir. Karmaşık bir konu; emin olamıyorsanız bu kurumlardan ya da avukattan bilgi isteyin.
Yol 1: Stok müzik kütüphanesi
En yaygın ve en hızlı çözüm bu. Kütüphaneler genellikle abonelik ya da parça başı lisans satar. Kullanmadan önce lisansın şu sorulara verdiği cevabı okuyun:
- Ticari kullanım serbest mi, yoksa yalnızca kişisel projeler için mi?
- Hangi mecralarda kullanılabilir: sosyal medya, web sitesi, televizyon, fuar ekranı, reklam?
- Süre sınırı var mı? Abonelik biterse yayındaki film ne olur?
- Kaç projede ve hangi coğrafyada geçerli?
- Lisans kimin adına, şirkete mi bireye mi?
Abonelik bittiğinde yayındaki içeriğin kullanımı hakkında kütüphanenin kuralını öğrenin. Bazıları abonelik süresince indirilen parçaların kalıcı kullanımına izin verir, bazıları vermez. Lisans belgesini PDF olarak kaydedin ve proje klasörüne koyun.
Yol 2: Özel eser sipariş etmek
Markanıza özel bir müzik istiyorsanız besteci ya da prodüksiyonla yazılı sözleşme yapılır. Sözleşmede şunlar bulunmalı: eserin kime ait olacağı (mali haklar devri mi, kullanım lisansı mı), kullanım alanı, süre ve bölge, ve ses kaydının kullanım hakları. “Eseri satın aldım” demek her şeyi kapsamaz. Mali hakların devri ile manevi hakların korunması ayrı konulardır. Bu yolun fiyatı ve süresi stok müziğe göre daha yüksektir, karşılığında size özgü bir kimlik sunar.
Yol 3: Serbest bırakılmış içerik
Bazı müzik ve ses efektleri belirli şartlarla serbest dağıtılır; kaynağı belirtme şartı olabilir. Şartları kaydetmek önemli: “ticari kullanım serbest, kaynak gösterilmeli” ifadesi ile “değişiklik yapılamaz” ifadesi farklı sonuçlar doğurur. Videonun bir yerinde kaynak vermek mümkün değilse bu seçeneği kullanmayın.
Seslendirme lisansı
Seslendirme için sanatçıyla yapılan sözleşme de benzer şekilde kapsamı belirlemelidir. Hangi videoda, hangi mecralarda, ne kadar süre kullanılabileceği yazılı olmalı. Ses kaydı yeniden kullanılacaksa (örneğin aynı seslendirme başka bir videoda) ek ücret gerekebilir. Bir sanatçının sesini yapay zekayla kopyalamak ayrı bir izin konusudur; açık bir yazılı onay olmadan yapılmamalı.
Yapay ses üreten araçlarla hazırlanmış seslendirmeler için aracın kullanım şartlarını okuyun. Ticari kullanımın serbest olup olmadığı ve ses modelinin kime ait olduğu aracın lisansında yazar.
YouTube ve sosyal medya telif uyarıları
Bir videoyu yüklediğinizde platformun otomatik tespit sistemi müzikte benzerlik bulursa telif uyarısı verebilir. Lisanslı parça kullanmış olsanız bile bazı kütüphanelerin parçaları tespit sistemine kayıtlı olabilir; bu durumda kütüphane size beyaz liste kaydı ya da itiraz belgesi sağlar. Lisans belgesini saklamanızın nedeni budur. Bu tür bir uyarı geldiğinde itiraz için belgeyi hemen sunabilirsiniz.
Çalışanın ve konuğun sesi
Videoda konuşan çalışanların sesi ve görüntüsü için de yazılı onay almanız gerekir. Bu doğrudan müzik lisansı değildir ama aynı mantıkla yürür. Kişinin görüntüsünün hangi mecrada ve ne kadar süre kullanılacağı belli olmalı. Çalışan işten ayrıldığında filmde kalıp kalmayacağı da sözleşmede yazılıysa sonradan yaşanacak anlaşmazlık önlenir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı açısından da bu onay kaydını saklamak iyi bir alışkanlıktır.
Telifsiz müzik efsanesi
“Telifsiz” kelimesi yanıltıcıdır. Bir müziğin telifsiz olarak anılması çoğunlukla “kullanım ücreti alınmıyor” anlamına gelir, ama kullanım şartları yine geçerlidir. Kaynağı göstermek, değiştirmemek ya da yalnızca bireysel projelerde kullanmak gibi sınırlamalar bulunur. Bu yüzden “telifsiz müzik” diye arayıp bulunan bir parçayı doğrudan reklam filminize koymayın. Sayfada lisans metnini okuyun, ekran görüntüsünü alın.
Hazır paket ve prodüksiyon seçeneği
Kurumsal film bir prodüksiyon ekibiyle çekiliyorsa müzik ve seslendirme lisansı çoğu zaman paketin bir parçası olur. Teklifte bunun açıkça yazılması gerekir. “Müzik dahil” ifadesi yetmez. Hangi mecralar, hangi süre, hangi bölge için geçerli olduğu sorulmalı. Sorunun cevabı belirsizse, film yayına çıkmadan önce yazılı olarak netleştirin. Film yayına girdikten sonra bir parçanın lisansının yetmediğini öğrenmek, filmi yeniden kurgulamak ve ikinci bir yayın hazırlığı demektir.
Müziği hangi aşamada seçmeli?
Müziği kurgudan sonra ekleyip filmi ona uydurmak yerine, kurgu başlamadan önce üç dört aday parça seçin. Müziğin temposu kesim sıklığını belirler: yavaş bir parça uzun planlara, hızlı bir parça kısa kesmelere uygundur. Parçayı seçtikten sonra lisans kapsamını hemen kontrol edin. Kurgu bittiğinde “bu parçanın reklam kullanımı yok” diye öğrenmek, yeniden kurgu demektir.
Sesin seviyesi de bir konudur. Röportaj sırasında müzik düşük tutulur, geçiş sahnelerinde yükselir. Konuşma sesi ile müzik arasındaki dengeyi küçük hoparlörlerde ve telefonda da dinleyin; çünkü film çoğunlukla bu cihazlarda izlenir.
Lisans belgelerini bir klasörde toplayın: parça adı, kaynak adresi, lisans türü, satın alma tarihi ve fatura. İki yıl sonra aynı film yeniden yayına girerken ya da bir kesit çıkarılırken bu klasör işinizi saatlerce kısaltır.
Küçük bir not: lisans şartları zamanla değişebilir. Bugün indirdiğiniz bir parçanın şartları bir yıl sonra güncellenmiş olabilir; indirdiğiniz tarihteki şartların kaydını tutmak bu yüzden önemlidir.
Kontrol listesi
Yayına çıkmadan önce şunları tek tek işaretleyin: parça adı ve kaynağı kayıtlı mı, lisans belgesi var mı, kullanım alanı yayın mecralarını kapsıyor mu, süre sınırı kontrol edildi mi, seslendirme sözleşmesi imzalı mı, yapay zekâ kullanıldıysa araç şartları okundu mu? Bu altı soru çoğu telif sorununun önüne geçer.
Planlama aşamasında müzik seçimini erkene almak da işe yarar; müziğin ritmi kurguyu belirler. Filmin tamamı için kurumsal tanıtım filmi nasıl planlanır yazısına bakabilirsiniz.
Aniba Digital çekimlerinde
Çekim hizmetimizde kullanım hakkı size aittir ve süresizdir; bu, çekilen görüntüler için geçerlidir. Videoya eklenecek müzik ve seslendirmenin lisansı ise projenin kapsamında netleştirilir ve sizin adınıza kaydedilir. Ayrıntıyı profesyonel çekim sayfasında bulabilir, iletişim sayfasından sorabilirsiniz ya da 0540 022 64 22 numarasını arayabilirsiniz.