Logonuzun yazısı için güzel bir yazı tipi buldunuz. İnternetten indirdiniz, logoyu çizdiniz, kartvizit bastırdınız. Bir yıl sonra bir tasarımcı arkadaşınız “bu font ticari kullanıma kapalı olabilir” dedi. Bu, gerçek ve sık yaşanan bir sorun: yazı tipleri de birer telifli yazılım ve lisans şartlarına tabi.
Bu yazı genel bilgi niteliğindedir ve hukuki tavsiye değildir. Her yazı tipinin lisansı kendi metninde yazıyor; asıl belge o. Yine de temel mantığı bilmek, riskli durumları baştan ayıklamanızı sağlıyor.
Yazı tipi de bir üründür
Bir yazı tipi, tasarımcıların aylarca emek verdiği bir çalışma. Ücretsiz görünen bir font bile bir lisans ile geliyor: bazıları her türlü kullanıma açık, bazıları yalnızca kişisel kullanıma, bazıları yalnızca belirli bir mecrada. İnternette “ücretsiz font indir” siteleri, lisans bilgisini her zaman doğru vermiyor; hatta bazı fontlar sahiplerinin izni olmadan dağıtılıyor.
Bir yazı tipini logo, tabela, ambalaj ya da web sitesinde kullanmadan önce lisansına bakmak, sonradan yaşanacak sorunları önleyen basit ama kritik bir adım.
Yaygın lisans türleri
Açık lisanslı fontlar. Örneğin SIL Open Font License gibi lisanslarla yayınlanan fontlar, genellikle ticari kullanıma, değiştirmeye ve dağıtmaya izin veriyor. Google Fonts kütüphanesindeki fontların büyük kısmı bu gruba giriyor. Marka için güvenli ve yaygın bir başlangıç noktası.
Ticari lisanslı fontlar. Yazı tipi tasarımcısı ya da firma tarafından satılıyor; kullanım şartları satın alınan pakete göre değişiyor. Masaüstü kullanımı, web kullanımı, uygulama gömme ve reklam gibi kullanım alanları ayrı lisanslanabiliyor. Bazılarında kullanıcı sayısına veya web sitesi ziyaretçi sayısına göre ücret değişiyor.
Yalnızca kişisel kullanım. Hobi projeleri, kişisel davetiye gibi ticari olmayan kullanım için verilen fontlar. Bunları bir işletmenin logosunda ya da reklamında kullanmak lisans ihlali olabilir.
Şirket içi özel fontlar. Büyük markaların kendileri için yaptırdığı fontlar; dışarıda kullanılamıyor.
Web ve baskı: farklı lisans gerekebilir
Bir yazı tipini masaüstü programlarında (baskı, sunum, logo) kullanmak ile web sitesine gömmek ayrı lisans gerektirebiliyor. Ticari fontlarda “web fontu lisansı” ayrı satılıyor ve ziyaretçi sayısı gibi sınırlar içerebiliyor. Bir kartvizit için satın aldığınız font, web sitenizde kullanım hakkı vermeyebilir.
Ayrıca bir yazı tipini bir uygulamaya ya da PDF’e gömmek, e-kitap yapmak, video içinde kullanmak gibi durumlar da farklı hükümlere tabi olabiliyor. Marka yazı tipini seçmeden önce, kullanacağınız tüm alanları listeleyin: baskı, web, sosyal medya, video, tabela, ambalaj. Lisansın hepsini karşıladığından emin olun.
Logo için ayrı bir konu
Logoda kullanılan yazı tipi, genellikle logonun sürekli ve yaygın kullanılan bir parçası olduğu için, lisansı önemli. Bazı font lisansları, fontun logo tasarımında kullanılmasını ayrıca sınırlıyor ya da özel izin istiyor. Logo tasarımcıları çoğu zaman yazı tipini eğriye çevirip özelleştirerek bu riski azaltıyor: harfleri değiştirip, özgün bir logotype hâline getiriyor. Ancak lisans şartları bunu da kısıtlıyorsa dikkat gerekiyor.
Bir tasarımcıdan logo alırken, kullanılan yazı tipinin lisans bilgisini isteyin. “Bu logoda hangi font kullanıldı, lisansı nedir?” sorusu profesyonelce bir soru ve iyi tasarımcı cevabını bilir. Yazı tipi seçiminin marka sistemine oturması için dijital kimlikte tipografi sistemi nasıl kurulur yazımıza bakabilirsiniz.
Güvenli başlangıç: açık lisanslı kütüphaneler
Küçük ve orta ölçekli işletmeler için en pratik yol, açık lisanslı ve geniş kütüphaneli kaynaklardan font seçmek. Bu fontların çoğu ticari kullanıma izin veriyor, web’de yükleme kolay ve maliyetsiz. Ama “ücretsiz” olması “her şey serbest” demek değil; yine de fontun kendi lisans sayfasına bakın.
Açık lisanslı fontlar çok popüler olduğu için ayırt edicilik sorunu olabilir: aynı fontu yüzlerce marka kullanıyor. Bunu, fontu logo için özelleştirerek, ya da başlıkta özgün bir font, metinde açık lisanslı bir font kombinasyonuyla aşabilirsiniz.
Türkçe karakter desteği
Lisans kadar önemli bir başka konu: font Türkçe karakterleri (ç, ğ, ı, İ, ö, ş, ü) destekliyor mu? Bazı güzel fontlar bu karakterleri içermiyor ya da kötü tasarlanmış içeriyor; bu, marka adında Türkçe karakter varsa büyük sorun. Bu konuyu ayrıca marka yazı tipinde Türkçe karakter testi yazımızda ele aldık.
Sözleşmede yazı tipi maddesi
Bir ajans ya da tasarımcıyla çalışıyorsanız, teslim edilen tüm fontların lisanslarının sizin adınıza nasıl düzenlendiğini netleştirin. Tasarımcı kendi lisansıyla logoyu hazırlamış olabilir; ama siz o fontu baskı ya da web için kullanacaksanız kendi lisansınıza ihtiyacınız olabilir. Sözleşmede “kullanılan ticari fontların lisansı kim tarafından, hangi kapsamda alınacak?” sorusuna bir cevap bulunmalı. Bu netlik, ileride “font için ek ücret” sürprizini engelliyor.
Örnek: kafe zincirinin menüsü
Bir kafenin menü başlıkları için şık bir fontu ücretsiz bir siteden indirdiği düşünülsün. Menü baskıya gidiyor, web sitesine de aynı font gömülüyor. Bir süre sonra font sahibinden bir mesaj geliyor: bu font yalnızca kişisel kullanıma açık ve ticari kullanım için lisans satın alınması gerekiyor. Kafe hem lisans ücretini ödemek hem de alternatif bir font arayıp menüleri yeniden basmak zorunda kalabiliyor. Baştan lisansı açık bir fontu seçmek, bu zahmeti tamamen önlerdi.
Kayıt tutun
Marka için seçtiğiniz her yazı tipinin adını, sürümünü, indirildiği kaynağı, lisans türünü ve indirme tarihini bir dosyada saklayın. Lisans metnini de kopyalayın; çünkü web sayfaları değişebiliyor ve sonradan “o gün şartlar neydi?” sorusunun cevabı bu belge olur. Bu kayıt, marka rehberinizin yazı tipi bölümüne de girebilir: “Başlık fontu: X, lisans: açık, kaynak: Y.”
Ticari bir font satın aldıysanız, faturayı ve lisans belgesini saklayın. Firma içinde başkalarının (tasarımcı, matbaa, ajans) da fontu kullanması gerekiyorsa, lisansın buna izin verip vermediğine bakın; çoğu lisans, her kullanıcı için ayrı lisans istiyor.
Yasal risk gerçek mi?
Font lisans ihlalleri nadir görünse de gerçek: bazı font sahipleri ve dağıtıcıları, izinsiz kullanımı tarayıp bildirim gönderebiliyor. Bu, tazminat ya da lisans satın alma talebiyle sonuçlanabilir. Küçük işletmeler için çoğu zaman lisans ücreti, sonradan doğan sorundan çok daha az. Riski sıfırlamanın yolu, baştan lisansı net olan fontları seçmek.
Marka yazı tipinizi lisans açısından gözden geçirmek ya da logonuz için güvenli bir tipografi kurmak isterseniz iletişim sayfamızdan bize yazabilir ya da 0540 022 64 22 numarasından WhatsApp’la ulaşabilirsiniz. Kesin hukuki yorum için bir fikri mülkiyet avukatına başvurmanızı öneririz.