Logoda lisanssız font kullanmak, çoğu zaman sessiz kalan ama bir gün fatura olarak dönen bir ihlaldir. Font üreticisi ya da dağıtıcısı logonuzu görürse lisans satın almanızı, bazen geriye dönük bir bedel ödemenizi ister. Logo tabelada, araçta, ambalajda yıllarca dolaştığı için de sorun geç fark edilir ve değiştirmesi pahalıya gelir. Bu yazı hukuki tavsiye değil, tasarım tarafından görünen tablodur.
İhlal nasıl ortaya çıkar?
Genelde üç yoldan. Birincisi, tasarımcı “ücretsiz font” sitesinden bir yazı karakteri indirir, lisans dosyasını açmaz. Dosyanın içindeki kısa metin “yalnızca kişisel kullanım” diyordur. İkincisi, ajans kendi bilgisayarındaki masaüstü lisansıyla çizdiği fontu müşterinin logosunda kullanır; lisans ise o bilgisayar ve o ajans için geçerlidir. Üçüncüsü, markanın büyümesi: küçük bir işletme için yeterli olan lisans, ulusal bir kampanyada ya da bir mobil uygulamada yetmez.
Üretici çoğu zaman bunu logoyu görünce değil, fontun adını arayan bir tarama aracıyla ya da bir müşterisinin ihbarıyla öğrenir. Logo tabelaya çıktıktan sonra bu yazışma başlarsa elinizde iki seçenek kalır: lisansı şimdi satın almak ya da logoyu değiştirmek.
Vektöre çevirmek lisansı geçerli yapmaz
“Harfleri outline aldım, font dosyası artık yok” cümlesi sık duyulur. Teknik olarak doğru, hukuki olarak eksik. Lisans, dosyayı değil tasarımı koruyor. Bazı lisanslar logo kullanımını ayrı bir madde olarak ele alır ve ek ücrete bağlar. Bazıları logoda kullanımı tamamen yasaklar. Metni yazarken okumadığınız bu madde, vektöre çevirdiğiniz anda ortadan kalkmıyor.
Hangi belgeyi istemelisiniz?
Teslim sırasında tasarımcıdan ya da ajanstan şunu isteyin: kullanılan fontun adı, üreticisi, lisans türü, lisansı kimin adına satın aldığı ve satın alma belgesi. Bir sayfalık bir not yeterli. Bu not logonun diğer teslim dosyalarının yanında dursun. Üç yıl sonra bir matbaa ya da yeni bir ajans “bu font hangisi?” diye sorduğunda cevap elinizde olur.
Özel bir kurumsal kimlik çalışması yaptırıyorsanız bu not zaten paketin parçası olmalı. Bizim logo ve kurumsal kimlik çalışmamızda font bilgisi ve renk kodları marka kullanım kılavuzuna yazılır.
Açık lisanslı fontlar bir çıkış yolu
Google Fonts kataloğundaki pek çok font SIL Open Font License altında. Bu lisans ticari kullanıma, logo dahil, genelde izin verir. Yine de her fontun kendi sayfasındaki lisans satırı kontrol edilmeli; katalogdaki bütün fontlar aynı koşulda olmayabilir. Açık lisanslı bir fontu seçmek, para ödemeden risk almak anlamına gelmez. Tek fark, riskin okunması kolay bir metinde yazılı olmasıdır.
Özel çizim harf en temiz çözüm
Marka adını sıfırdan çizdirirseniz ortada ihlal edilecek bir font kalmaz. Harflerin sahibi siz olursunuz, tasarımcıdan yazılı hak devri alırsınız. Uzun ömürlü bir marka düşünüyorsanız fazladan emek bu yüzden değer. Başka bir markada olmayan bir harf yapısı da bunun getirisi. Mevcut bir fontu temel alıp harfleri değiştiren yaklaşımın sınırlarını font lisanslama yazısında anlattık.
Lisansınız sorunluysa ne yaparsınız?
Önce panik yapmayın, ama erteleyin de demiyoruz. Sırasıyla şunlara bakın:
- Fontun üreticisini ve lisans metnini bulun, logo kullanımının kapsamda olup olmadığını okuyun.
- Üreticiye lisans fiyatını sorun; çoğu zaman tek seferlik bir ticari lisans, logoyu yeniden çizmekten ucuz kalır.
- Lisans satın alınamıyorsa ya da üretici yoksa, logonun harflerini özel çizimle değiştirin.
- Değişiklik yaparken tabela, araç ve ambalaj gibi basılı işlerin tekrar basım takvimine bakın; eski logoyu bir anda her yerden kaldırmak gerekmez.
Hukuki bir uyuşmazlık söz konusuysa bir avukata danışın. Biz tasarım ve teslim tarafında yardımcı oluruz.
Ajansın lisansı ile sizin lisansınız aynı değil
Ajanslar çoğu zaman yıllık bir font aboneliği kullanır. Abonelik sürerken çizilen logo sorunsuz görünür. Abonelik biter ve ajansla yollar ayrılırsa, logoyu başka bir yerde düzenlemek istediğinizde elinizde font olmaz. Fontu kendi bilgisayarınıza kurmak da çoğu abonelikte yasaktır. Çözüm basit: logo dosyalarının tamamı vektöre çevrilmiş halde teslim edilsin, düzenleme gerektiğinde fontun yeniden lisanslanması gerekip gerekmediği baştan yazılsın.
Küçük işletme için gerçekçi bütçe
Tek seferlik bir ticari font lisansı çoğu zaman logo tasarım bedelinin içinde küçük bir kalem kalır. Sonradan çıkan bir uyuşmazlık, tabela ve ambalaj değişimi ise çok daha büyük. Bu yüzden lisansı satın almak ya da lisansı temiz bir font seçmek, tasarım bütçesinde atlanacak bir satır sayılmamalı.
Tasarımcıyla çalışırken hangi sözleşme maddesi koruyucu?
Sözleşmeye şu cümle konabilir: “Tasarımda kullanılan yazı karakterlerinin ticari kullanım lisansı tasarımcı tarafından sağlanmıştır ve belgesi teslim edilmiştir.” Kısa ama iş görür. Karşı taraf bu cümleyi imzalamak istemiyorsa ya lisans konusunu hiç düşünmemiştir ya da lisans yoktur. İkisi de bilmeniz gereken bir bilgi.
Web sitesi yaptırırken de benzer bir durum var: site fontu ile logo fontu ayrı lisanslanabilir. Siteye yüklediğiniz yazı karakterinin web lisansı olup olmadığına web tasarım sürecinde de bakıyoruz.
Uyarı mektubu geldiğinde ilk yapılacak şey cevap yazmak değil, belgeleri toplamak: logo dosyaları, tasarımcıyla yapılan sözleşme, ödeme kayıtları ve varsa font lisansı. Hangi tarihte, kim tarafından, hangi fontla çizildiğini kanıtlayabilmek pazarlıkta işinizi kolaylaştırır.
Elinizdeki logonun fontundan emin değilseniz ya da yeni bir logo çizdirmek istiyorsanız iletişim sayfasından bize yazın. Dosyayı gönderirseniz hangi fontun kullanıldığına ve lisans durumuna birlikte bakalım.