Logoda kullanacağınız fontun lisansı ticari kullanıma izin vermiyorsa logo, markanız büyüdükçe sorun üretir. Lisans metninde dört yere bakmak yeter: ticari kullanım, logo kullanımı, değiştirme hakkı ve kaç kişinin ya da bilgisayarın kullanabileceği. Bu yazı genel bir rehber, hukuki görüş değildir; özel durumunuz için marka vekiline ya da avukata danışmanız gerekir.
Bir yazıda kullanmak ile logoda kullanmak aynı şey değil
Bir font sunum dosyasında, broşür metninde ya da sosyal medya gönderisinde kullanılabilir. Aynı font logoya girince markanın kimliğiyle özdeşleşir ve üreticinin elinden çıkar. Birçok lisans bu yüzden “logo ve marka kimliği” kullanımını ayrı bir kategori sayar. Fiyat da bu kategoride farklı olabilir. Satın alırken sepetteki lisans türüne bakın: yalnızca masaüstü, yalnızca web, uygulama ve ticari marka kullanımı ayrı kalemler halinde sunulabiliyor.
Dört maddeyi okuyun
Lisans metninde şu satırları arayın:
- Ticari kullanım izni var mı, varsa sınırı ne?
- Logo ya da ticari marka olarak kullanıma açıkça izin veriliyor mu?
- Harfleri değiştirmeye, birleştirmeye, bozmaya izin var mı?
- Lisans kaç kullanıcıya ya da cihaza kayıtlı?
Bunlardan biri metinde hiç geçmiyorsa üreticiye yazıp sorun ve cevabı saklayın. E-posta yazışması da bir belgedir. Silmeyin. Üretici üç yıl sonra el değiştirir, site kapanır, lisans şartları güncellenir; o zaman elinizdeki tek kanıt, tarihli ve imzalı ya da en azından üreticinin adresinden gelmiş o yazışma olur.
“Ücretsiz” kelimesine güvenmeyin
İndirme sayfasında “free” yazması ticari kullanım hakkı anlamına gelmez. Pek çok font “personal use” etiketiyle ücretsiz dağıtılır; ticari sürüm ayrıca satılır. Buna karşılık açık kaynak lisanslı fontlar, SIL Open Font License gibi, logo kullanımına izin verir. Aradaki fark indirme sayfasında değil, indirdiğiniz klasördeki lisans dosyasında yazar. Klasörde lisans dosyası yoksa o kaynak güvenilir değildir.
Fontu temel alıp harfi değiştirdiğinizde
Logoların büyük bölümü hazır fontu olduğu gibi kullanmaz. Bir harfin kuyruğu uzatılır, iki harf birleştirilir, bir nokta ikona dönüşür. Bu değişikliklere lisans izin vermeyebilir. Bazı üreticiler türev çalışmayı serbest bırakır, bazıları yasaklar, bazıları yazılı izne bağlar. Özelleştirme planınız varsa bunu satın almadan önce sormak, sonra sormaktan ucuzdur.
Özel çizim harfin ne kazandırdığı
Marka adının harflerini baştan çizdirmek lisans sorusunu ortadan kaldırır. Harfler markanın olur, dosyaları da öyle. Tabii bu yol, hazır fonta göre daha çok zaman ve emek ister. Bütçe sınırlıysa bir ara çözüm var: lisansı net, ticari kullanıma açık bir font seçip yalnızca baş harfi özel çizmek. Hangisini seçeceğiniz markanın ne kadar ömürlü olmasını istediğinize bağlı.
Yazı karakterinin okunabilirliği de bu seçimin parçası. Lisansı temiz bir font küçük boyutta okunmuyorsa yine işe yaramaz; bu tarafını okunabilirlik hatası yazısında işledik.
Teslimde belgeyi alın
Logo teslim edilirken kullanılan fontun adı, kaynağı, lisans türü ve satın alan kişinin ya da şirketin adı yazılı bir notla verilmeli. Satın alma belgesinin kopyası da eklenmeli. Marka büyüdükçe farklı ajanslarla ve matbaalarla çalışacaksınız; bu bilgi her seferinde lazım olur. Lisans, satın alanın adına kayıtlıysa ve o kişi ya da ajans sizinle çalışmayı bıraktıysa, lisansı sizin adınıza devrettirmeniz gerekebilir.
Logo ve kurumsal kimlik paketimizde font bilgisi marka kullanım kılavuzuyla birlikte gelir; güncel fiyat fiyatlar sayfasında yer alıyor.
Web ve baskı lisansı ayrı satılır
Aynı fontun masaüstü lisansı ile web lisansı farklı fiyatlandırılır. Logo bir görsel olarak siteye konacaksa web lisansına gerek kalmaz, çünkü font dosyası değil resim yayınlanıyor. Ancak sitenin başlıklarında aynı fontu yazı olarak kullanacaksanız ayrı bir web lisansı gerekir. Bu ayrımı bilmeyen birçok işletme logo için aldığı lisansın siteyi de kapsadığını düşünüyor.
Hangi durumda uzmana gidilmeli?
Küçük bir yerel işletmenin tabelasında kullanılan font ile ulusal bir markanın ambalajında dolaşan font aynı riski taşımaz. Ancak şu durumlarda lisansı bir uzmana göstermek mantıklı:
- Logoyu ürün üzerine ya da lisanslı ürün olarak basacaksanız.
- Marka tescili yaptıracaksanız, çünkü tescil edilen şekil fontla birlikte değerlendirilir.
- Franchise ya da bayilik vereceksiniz, yani logoyu başkalarının kullanımına açacaksınız.
Her birinde lisansın kapsamı genişliyor ve cevabı bir sözleşme metni belirliyor. Logo tasarımı sürecine bu sorular dahil edilirse sonradan toplanan ek maliyet de azalıyor. Fontun yanında, marka adının alan adı ve sosyal medya kullanıcı adı olarak da müsait olduğunu kontrol etmeyi unutmayın.
Hazır font seçerken pratik filtre
Elinizde üç aday font varsa önce lisansı en net olanı eleyin, sonra okunabilirliğe bakın, en sona güzelliği bırakın. Sıralama ters olunca güzel ama kullanılamaz bir font seçip vazgeçmek zorunda kalıyorsunuz. Aday listesini oluştururken üreticinin sitesinde “commercial use” ve “logo” ifadelerini aratmak da zaman kazandırır. Bulamazsanız üreticiye tek satırlık bir e-posta yeter: “Bu fontu bir firmanın logosunda kullanabilir miyim, hangi lisansı almalıyım?”
Kısa bir kontrol akışı
Fontu seçmeden önce lisansı okuyun. Satın alırken lisans türünü logo kullanımını kapsayacak şekilde seçin. Değişiklik yapacaksanız izni yazılı alın. Teslimde belgeyi arşive koyun. Dört adım. Çoğu kişi ikincisini ve dördüncüsünü atlıyor, sorun da orada çıkıyor.
Logonuzda kullanılan fontun lisans durumunu merak ediyorsanız iletişim sayfamızdan ulaşın ya da 0540 022 64 22 numarasını arayın; dosyaya birlikte bakalım.