Logonun telif hakkı, aksi yazılmadıkça logoyu çizen tasarımcıya aittir. Ücreti ödemiş olmanız mülkiyeti kendiliğinden size geçirmez. Türkiye’de Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eser sahibini yaratıcı kabul eder; hakkın müşteriye geçmesi için yazılı bir devir gerekir. Bu yüzden logo teslim alırken dosyaların yanında bir devir belgesi de almak gerekiyor.
Ödeme yapmak ile hak sahibi olmak ayrı şeylerdir
Bir tasarımcıya logo için para ödediğinizde, ortada başka bir şey yazmıyorsa, logoyu kullanma izni almış olursunuz. Telif hakkı tasarımcıda kalır. Bu, tasarımcının benzer bir tasarımı başka bir markaya da satabileceği anlamına gelir. Siz de logoyu değiştirmek, farklı bir formata uyarlamak ya da başka bir tasarımcıya devretmek istediğinizde sınırlanabilirsiniz.
Pratikte çoğu tasarımcı bunu kötü niyetle kullanmaz. Ama iş ilişkisi bittikten üç yıl sonra bir ihtilaf çıktığında elinizde yalnızca “ödedim” demek kalır. Mahkemede bunun yerine bir sözleşme maddesi görmek istenir.
Devir sözleşmesinde ne yazmalı
Devir maddesi kısa olabilir ama şu noktaları açıkça içermeli: devredilen eserin tanımı (logonun adı ve sürümleri), devrin kapsamı (çoğaltma, yayma, değiştirme, işleme hakları), devrin süresi ve coğrafyası, devir bedelinin ödendiği, ve devrin ne zaman gerçekleştiği. Türk hukukunda mali hakların devri yazılı şekle bağlıdır ve devredilen hakların tek tek belirtilmesi gerekir. Bu nedenle genel bir “logo size aittir” cümlesi yeterli olmayabilir.
Sözleşme maddelerinin genel çerçevesi için logo sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Münhasır devir neden önemli
Münhasır devir, tasarımcının aynı eseri başkasına veremeyeceği anlamına gelir. Münhasır olmayan devirde tasarımcı aynı logoyu ya da türevini başka markalara da satabilir. Sözleşmede “münhasır” kelimesi geçmiyorsa bunu sormak gerekir. Özellikle şablon tabanlı logo hizmetlerinde, düşük bütçeli paketlerde ve stok tasarım sitelerinde münhasırlık çoğu zaman yoktur.
Aynı şablonu başka bir işletme de kullanıyor olabilir ve bunu ancak bir müşteri size “sizin logonuz X ile aynı” dediğinde öğrenirsiniz. Marka tescili aşamasında da bu çıkar.
Kaynak dosyalar olmadan devir kâğıt üzerinde kalır
Telif devri aldınız ama elinizde yalnızca bir PNG varsa, logoyu gerçekten düzenleyemezsiniz. Büyütemez, renk değiştiremez, yeni bir sürüm çizdiremezsiniz. Bu yüzden devir belgesiyle birlikte vektörel kaynak (AI, EPS ya da SVG) teslim edilmelidir. Yazı tipleri varsa konturlanmış (outline) sürüm ve kullanılan font adı da dosyayla birlikte verilmeli. Font lisansı da ayrıca incelenmeli, çünkü logoda kullanılan yazı tipinin lisansı sizi bağlar.
Lisanslı logo ile devredilmiş logo arasındaki fark
Bazı hizmetler logoyu lisanslı olarak verir: kullanabilirsiniz ama sahibi olmazsınız. Lisans süreli olabilir, ticari kullanım dışında bırakılmış olabilir. Marka büyüyüp tescil başvurusu yapmak istendiğinde, tescil için eserin sahibi ya da yetkili kullanıcısı olmak gerekir. Lisanslı logoyla tescil riskli bir iş.
Bir logo satın alırken şu soruyu sorun: “Bu logo üzerindeki tüm mali hakları bana mı devrediyorsunuz, yoksa kullanım izni mi veriyorsunuz?” Cevap yazılı gelmeli.
Telif ile marka tescili aynı şey değil
Telif, logonun bir eser olarak korunmasıdır ve eser ortaya çıktığı anda kendiliğinden doğar. Marka tescili ise logonun belirli mal ve hizmet sınıflarında ticari olarak kullanılmasına ilişkin bir tescildir ve başvuruyla Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan alınır. İkisi birbirini tamamlar. Telif devri belgeniz tescil başvurusunda logonun size ait olduğunu göstermek için işe yarar. Tescil hakkındaki ayrıntılar için tescil başvurusunda dikkat edilecek noktalar yazımıza göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirmedir. Somut bir durum için bir marka vekiline ya da avukata danışmak doğru olur.
Yurt dışından alınan logolar
Freelance platformlarından ya da yurt dışı stok sitelerinden satın alınan logoların lisansı farklı hukuk sistemlerine tabi olabilir. Kullanım koşulları genelde İngilizcedir ve çoğu müşteri okumadan kabul eder. Oysa “ticari kullanım dahil değildir” ya da “marka tescili için uygun değildir” gibi cümleler o metinlerde sıkça bulunur. Böyle bir logo aldıysanız kullanım koşullarının çıktısını saklayın. Tescil düşünüyorsanız önce lisans metnine bakın, gerekirse tasarımcıdan ayrıca yazılı devir isteyin. Cevap vermeyen bir tasarımcıyla tescil yapmak riskli olur.
Eski logo için telif belgesi nasıl çıkarılır
Yıllar önce yaptırdığınız logonun belgesi yoksa tasarımcıyla iletişime geçip geriye dönük devir imzalamasını isteyin. Ulaşamıyorsanız elinizdeki fatura, e-posta ve ödeme dekontlarını saklayın. Bunlar niyeti gösterir, ama yazılı devrin yerini tutmaz. Marka tescili planlıyorsanız logoyu sıfırdan yeniden çizdirmek bazen daha hızlı ve güvenli çözümdür.
Tasarımcı ayrılırsa ne olur
Ajansta çalışan bir tasarımcı işten çıkarsa logonun hakları ajansa mı yoksa tasarımcıya mı ait olur? Çalışan tasarımcının iş sözleşmesinde eser devri genelde yazılıdır, ama serbest çalışan biri için durum farklıdır. Bu yüzden logoyu bir kişiyle değil, tüzel kişiliği olan bir yapıyla (ajans ya da şirket) yaptırmak sözleşmeyi güvenceye alır. Faturanın şirket adına kesilmesi de ayrıca izlenebilir bir kayıt oluşturur.
Pratik kontrol listesi
Logoyu teslim alırken şunlara bakın: sözleşmede devir maddesi var mı, “münhasır” yazıyor mu, kaynak dosyalar teslim edildi mi, font lisansı kontrol edildi mi, tasarımcı logoyu portfolyosunda göstermeyi istiyor mu ve buna izin verdiniz mi. Anlaşmayı yazılı olarak saklayın. E-posta bile olsa bir kayıt kalsın.
Biz Aniba Digital’de logo ve kurumsal kimlik çalışmasında kaynak dosyaları vektörel olarak teslim ediyoruz. Çalışmanın kapsamı ve 10.000 ₺ + KDV başlangıç fiyatı fiyatlar sayfasında yazılı. Logonuzun hukuki durumunu ve elinizdeki dosyaları değerlendirmek isterseniz iletişim sayfasından bize yazabilirsiniz.